spoiler alert!!
क्वचितच असं होतं की सिनेमा बघून थिएटरबाहेर पडल्यावर मनात एक सुखद शांतता वाटते. कॉमेडी, एक्शन, शोकांतिका वगैरे सिनेमा पाहिल्यानंतर नक्कीच असा अनुभव येत नाही. Lunchbox (२०१३) सिनेमा बघताना मला आयुष्यात पहिल्यांदा जाणवलं होतं कि आपण थिएटरमध्ये खुर्चीत निवांत बसुन एका छान, संथ गोष्टीचा अनुभव घेतोय! Killa (२०१५) बघताना पण असच काहीसं वाटलं. त्यानंतर काही वर्षांनी दिल्लीजवळ राहत होतो तेव्हा इंडियन एक्सप्रेसच्या फिल्म क्लबनी “45 Years” (२०१५) दाखवला होता. मागच्या वर्षी “Three of Us” (२०२३) पुण्यात थिएटरमध्ये बघायला मिळाला होता. ह्या वर्षी “All We Imagine as Light” (२०२४) बघताना एकदम सारखा अनुभव आला.
ह्या सगळ्या सिनेमांमधे कॉमन फॅक्टर्स म्हणजे अजिबात थरारक, एक्शनवाले, ड्रामेबाज प्रसंग नाहीत. डोक्याला ताण नाही, शॉट नाही. गोष्ट सावकाश चालू आहे, गोष्टीतल्या जागांची, पात्रांची आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वांची ओळख अगदी आरामात पूर्ण वेळ देऊन केली जाते. कशाची घाई नाही. पडद्यावर शांतता असते, संवाद पण कमी आणि त्याउलट, भावनिक कालवा, कल्लोळ जास्त, थोडीशी जीवाला लागलेली हुरहुर, घालमेल, कशाच्या तरी शोधात निघालेले किंवा कधी स्वतःला गवसण्याच्या गोष्टी. अशा प्रकारच्या सिनेमांचा शेवटही वेगळेच असतात. बऱ्याचदा बघणाऱ्या प्रेक्षकांना ज्या पद्धतीने समजून घ्यायचा असेल तसे open ended असतात.
“All We Imagine as Light” मधे बऱ्याच गोष्टी एकात एक गुंफलेल्या आहेत. मुंबई शहर, तिथला पाऊस, रेल्वे, गर्दी, जीवनमान, एकांतपणाची उणीव, नोकरी, पगार-खर्च, मूळगाव घर सोडून आल्यामुळे मोठ्या शहरातली उपरेपणाची भावना आणि सातत्याने त्याची करवून देण्यात आलेली जाणीव, कामाच्या ठिकाणी सोबत असलेल्यांची दोस्ती, त्यांची काळजी हे सगळं बाहेरील जग आणि त्यासोबत तेवढच गुंतागुंतीचं स्वतःच आतलं भावनिक जग. या दोन्हीमध्ये होणारे संघर्ष त्यामुळे होणारी मनाची ओढाताण. संघर्षाचा शेवट होताना व्यक्तिमत्वात होणारे बदल जसे की स्वतःवर काम करून acceptance आणि शांति मिळवणं. हा या सिनेमाचा महत्वाचा विषय वाटला मला खास आवडला.
मूळच्या केरळच्या असलेल्या अनु आणि प्रभा मुंबईतील एका हॉस्पिटलमधे नर्स म्हणून काम करत असतात. पार्वती त्याच हॉस्पिटलमध्ये मावशी म्हणून कामाला असतात. अनु अगदी तरुण, स्वछंदी, फ्री-स्पिरिटेड मुलगी आहे. तिला काय करायचं आहे, पाहिजे आहे या विचारांवर ती ठाम असते. तिचं मुंबईतच असलेल्या केरळी पण परधर्मीय शियाज या मुलासोबत प्रेमप्रकरण चालू असते. प्रभा ही अनुपेक्षा वयानी मोठी, जवाबदार आणि सरळमार्गी असते. तिची पार्श्वभूमी म्हणजे प्रभाचं टिपिकल पद्धतीने लग्न झाले. एके दिवशी घरच्यांनी तिला गावला बोलावून घेतलं आणि लग्न ठरवुन टाकलं. लग्न झाल्या झाल्या नवरा जर्मनीला निघून गेलेला असतो. त्यामुळे तिच्या रोमँटिक भावना कदाचित दडपल्या गेल्या असतील की काय असे सिनेमा बघताना आपल्याला सतत प्रश्न पडतो. ती अजून नवऱ्याच्या प्रेमासाठी आसुसलेली आहे असे स्पष्टपणे कळते. इथे मुंबईतील हॉस्पिटलमधले एक मल्याळी भाषिक डॉक्टर प्रभावर थोडे भाळलेले असतात, पण ती तिच्या सीमा ओलांडत नाही. पार्वती या वयस्कर विधवा बरेच वर्ष मुंबईत राहिलेल्या असतात. पण राहत्या घराचे कागदपत्र सापडत नसल्यामुळे चाळ पुनर्विकासाच्या पेचात अडकलेल्या असतात. पार्वतीला घराबाहेर हाकलून द्यायचे सर्वतोपरी प्रयत्न बिल्डर करत असतो. त्या सर्व त्रासांनी वैतागून पार्वतीने मुंबई कायमची सोडून रत्नागिरीच्या गावी जायचा निर्णय घेतलेला असतो.
सिनेमाच्या पूर्वार्धात मुंबईच्या मॉन्सून काळातील ढगाळ धूसर निळ्या रंगात, पावसाच्या सरींत, मनातल्या भावनांचे कोंदाटलेपण प्रकर्षाने दिसते तर उत्तरार्धात रत्नागिरीच्या खुल्या आकाशात, स्वच्छ प्रकाशात, समुद्राकाठी खूप मोकळीक दिसते. त्याठिकाणी बऱ्याच भावनिक कोड्यांची उत्तर प्रत्येकीला आपापल्यापरीने सापडतात. त्यानंतर तिघी समुद्रकाठी गप्पा मारत असताना एका छान प्रसंगांनी चित्रपटाचा शेवट होतो. थोडक्यात सांगायचं तर गोष्ट एवढीच आहे पण खोल आहे.
चित्रपट कोणी बनवला याविषयी मला खूप उत्सुकता लागली होती. म्हणून मी Youtube वर अनेक इंटरव्यू पाहिले. फ्रान्समधील कानच्या पत्रकार परिषदेत सिनेमाच्या लेखक आणि दिग्दर्शक पायल कपाडिया सिनेमाच्या टाइटल विषयी बोलताना म्हणाल्या की “सिनेमाचं नाव आशेबद्दलपण आहे. जेव्हा गोष्टी अंधुक असतात, ज्या गोष्टीं अनपेक्षित, निराशाजनक घडतात, ह्यातून बाहेर पडायचे कसे हे माहिती नसते, सुटकेची कल्पनाही करवत नाही, त्या ठिकाणी आशेचा किरण म्हणजे प्रकाश या अर्थानी सिनेमाचं नाव ठरवलं”.
इतर मुलाखतीत पायल यांनी सिनेमा विषयी बोलताना बऱ्याच वेगवेगळ्या पैलूंची मांडणी केली. त्यांना वास्तविक आणि काल्पनिक दोन्हीना एकत्र करायला आवडतं. ह्यावरून मला सिनेमाची सुरुवात इतकी वेगळी का आहे हे कळाले. वास्तविकतेत बाहेरून आलेल्या लोकांना मुंबईत येऊन, अनेक वर्षे राहून मुंबई म्हणजे काय ते ओपनिंगलाच ऐकवणं हा छान प्रयोग पायलनी केला आहे. त्या “gentrification” बद्दलपण भरभरून बोलतात. दादर आणि परळ भागाच्या परिवर्तनबद्दल त्या कायम विचार करतात. काही दशकांपूर्वी तिथे कापड गिरण्या होत्या आणि आता तिथे उंच इमारती झाल्या आहेत. सिनेमाचं शूटिंग ह्याच भागात केल्याचे त्या सांगतात. अभिनेत्री छाया कदम सांगतात की पार्वतीची भूमिका करण्यास त्या एकदम परफेक्ट होत्या कारण की त्यांच्या वडीलांनी अशाच कापड गिरणीत काम केलं होतं, तिथल्या लोकांचा संघर्ष त्यांनी अनुभवला आहे. पायल म्हणतात की सिनेमामधे “वेळेच्या अनुभवाचे” प्रयोग कारणे जणू एक कलाकुसरीच काम आहे. उदाहरणार्थ, सुरुवातीला कथानक वेगवान गतीने पुढे सरकते, पण शेवटी ते हळूहळू स्थिर आणि शांत होतं. या सिनेमात आयुष्याच्या तीन वेगवेगळ्या टप्प्यांवर असलेल्या स्त्रियांच्या संघर्षांच्या कथा मांडायच्या होत्या.
मी दोन वेळा थिएटरला गेलो कारण नंतर घरी OTT लॅपटॉपवर तसा “same experience” मिळेल की नाही मला माहीत नाही. सिनेमा बघुन नंतर कित्येक दिवस माझ्या मनात विचार घोळत होते. प्रभा आणि अनू ची मैत्री किती घट्ट आहे आणि mature होते आहे ते त्या जेव्हा एकमेकींना सॉरी म्हणतात तेव्हा स्पष्ट होते. ते दोन्ही सॉरीवाले प्रसंग लक्षात राहतात. अभिनेत्री कणी सिनेमाची ओळख करुन देताना म्हणाल्या की ही गोष्ट sisterhood ची आहे. खरच प्रभा अनूची मोठ्या बहिणीसारखी काळजी घेत होती. मला नव्याने कळले की सिनेमामधे पत्र वाचायचे सिन्स मला खूप आवडतात. मी असा विचार करत होतो की आजकाल कोणी पत्रं लिहीत नाहीत. पण अनू आणि शियजच्या voice notes exchange च्या प्रसंगांनी, तोच नॉस्टाल्जिक फिल दिला. अनू-शियाजची लव स्टोरी आजकालच्या टिपिकल Bollywood मधे पाहायला मिळतच नाही. एकदा वाटल की अनू मेन heroine आहे कारण तिची लव्हेस्टरी सक्सेसफुल आहे. कधी वाटते की प्रभा ज्याप्रमाणे बदलत जाते, शेवटी खुलत जाते. तिने ठरवले की नवऱ्याच्या आठवणीत ती आता अडकणार नाही, म्हणून ती मेन heroine आहे. असो, दोन्ही characters स्ट्राँग पद्धतीने दाखवले आहेत. शेवटची फ्रेम मात्र कायम आठवणीत राहते.
एकूणच सिनेमाटोग्राफी आणि बॅकग्राउंड म्यूजिकमुळे सुद्धा “ऑल वी इमॅजिन अॅज लाइट” एक छान अनुभव आहे.














