Electric Transport – Today’s “Future Cars”

When I was in school, there was a awesome vehicle in my town. Anyone could discriminate it easily. Very unique small white car was having only two seats, unlike others with at least four seats commonly seen on Indian roads back then.

REVAi electric vehicle Credit: Wikipedia

Later I came to know it was Reva! That Reva was battery powered vehicle. A Bangalore based Reva Electric Car Company was co-founded by Chetan Maini in 1994 with joint ventures from USA. Mr. Maini studied Mechanical engineering in USA and till now has many awards for entrepreneurship and patents for energy managements for electric vehicles. He started company with the vision of stopping the climate change. Till March 2011 Company had marked sell of 4000. Since mid 2010 Mahindra bought major stake in Reva it is now Mahindra Reva Electric vehicles Pvt. Ltd. The latest Press-Release states Company inaugurated new plant which has solar energy and water conservation systems in it and is lit by energy efficient LEDs. Company had already introduced new technologies like car running on solar energy, 15 minutes charging time to run 25km and power the house on energy generated by car. As reported by HT last week, brand new Reva NXR is expected to be launched in November and company is going to set-up 50-200 charging stations per city! Target is to sell 10 thousand cars per year. A car has four seats and has either lead acid or lithium ion batteries.

Electric Vehicles – Model S and Roadster
Credit: Tesla Motors

Well, in the west Elon Musk’s (@elonmusk) Telsa Motors head-quartered in Silicon Valley – Palo Alto California, has reached mark of thousand bodies of Model S electric vehicle.Model S car runs about 480 kilometers per charge with the speed of 88km/hour. Whereas existing Reva models can run 80km to 120km. Tesla’s another vehicle Model X’s deliveries are expected in 2014. (Do check this webpage! See its falcon wings!) Model X has three-row seats and will come in two battery option 60 kWh and 85kWh. It is combination of SUV and Minivan. Tesla motors also has sports car named Roadster which is sold out in North America. Other than Tesla motors Mr. Musk is known for his organizations SpaceX – private rocket and spaceship launchers, Paypal.

Mr. Musk tweeted this pic – ““V proud of Tesla team for completing 1000th Model S body. More cars made this month than entire rest of year ””

All in all, the future cars will surely be running on electric power with great efficiency. May be this power is generated from solar energy. So it should not be greedy to fantasize about public transport vehicles running on electricity rather on renewable energy!

Credit: Tesla Motors

Unravelling mysteries of the Universe

Telephonic Interview with American astrophysicist George Privon. About his field of research and his experience at Indian observatory GMRT – Giant Metrewave Radio Telescope. This interview was published in “Satellite Science” magazine Feb-2012 issue in Marathi language.

Mr. Privon is currently a 6th year graduate student in the Department of Astronomy at The University of Virginia.

Question: Mr. Privon As I have through your profile we find that your field of work is very large. Tell us about it.

Ans: I started out studying active Galactic Nuclei (AGN): Supermassive black holes which have gas falling into it. After that I started studying the galaxies which have significantly higher rates of star formation than our own Milkyway. This all work comes under “Galaxy Evolution”. This essentially dominates my research interest. And this all research leads to resolving a main question “why galaxies we see today are the way they are?” This is very ambitious undertaking and researchers select very small area to focus on.

Question: Could you elaborate more about this Active Galactic Nuclei?

Ans: Sure!There’s evidence that all massive galaxies have a supermassive black hole in their centers. These black holes are roughly 0.1% of the mass of the galaxy. In most galaxies, this black hole isn’t doing much. But in about 10% of galaxies, there is gas falling into the black hole. As the gas falls in, it releases energy. Much of the energy is emitted as radiation, from radio waves through X-rays. Releasing energy this way is much more efficient than fusion (which is how stars produce their energy), so in some cases the small region around the supermassive black hole can actually outshine the galaxy in which it sits. The fact that all massive galaxies seem to have a supermassive black hole and that the mass of the black hole is roughly a set fraction of the total galaxy mass, it suggests that the growth of the black hole and the growth of the galaxy are linked, which is a bit surprising because the black hole’s gravity only dominates very close to it, and so the rest of the galaxy essentially doesn’t even know the black hole is there.

Question: which are the groups you are working with, is this with Virginia University where you are currently working?

Ans: Yes, there is a general “Galaxy Evolution” group which includes members from the University of Virginia and the National Radio Astronomy Observatory. There’s a wide range of interests in the group, from local galaxies, to galaxies in the early Universe. I mostly focus on extreme systems in the local Universe. They are called the Luminous Infra-red Galaxies” (LIRGs). Essentially they are systems (often where two galaxies are merging), where stars are forming at 20-100 times the rate of our own Galaxy. But there is much gas and dust in these mergers, which absorbs the light from the newly formed stars. So instead of seeing lots of optical and ultraviolet light, all of that energy comes out in the infra-red  To obtain a better understanding of what is happening in these galaxies we are collecting data in multiple bands like radio, infra-red  optical, ultraviolet, X-rays. because each band gives you different information. This was the motivation for the trip to the Giant Metrewave Radio Telescope a few months ago.

Question: So how many galaxies or which did you focus on, while at GMRT?

Ans:  The whole sample I am looking at has about 200 galaxies, about 50 which are well suited to observe from the GMRT. While the galaxies are relatively close to us (compared to the size of the Universe), they are still  far enough away that it takes at least a few hours to detect the gas in them. So I selected three galaxies to observe as tests. I’m happy to say that the observations were successful. Also I found the faculty and staff at the National Centre for Radio Astrophysics very friendly and helpful both in helping with the observations and in talking about science.

Question: which are the other telescopes you have used for your regular observation?

Ans: The other two telescopes I use are the Expanded Very Large Array (EVLA) in New Mexico (USA), and the Westerbork Synthesis Radio Telescope (WSRT) in the Netherlands. With the GMRT, someone needs to physically go to the telescope and collect data. With the EVLA and WSRT, you send them a script and someone there does the observations for you. But after that, analyzing the data is very similar. I much prefer going to telescopes and taking the data myself. There’s something about being there that is just so much fun.

Question: Your website also mentions “Hubble” in your work. Tell us something about it.

Ans: My work with data from the Hubble Space Telescope is actually for projects on AGN. But for the AGN projects essentially we were looking to study how AGNs can interact with gas farther out in the galaxy. A previous project, while I was at the Rochester Institute of Technology, studied at about 80 galaxies with AGN to look at how interactions between jets of particles and gas clouds in the galaxies have changed over the age of the Universe. Some of the well known objects we looked at are: 3C 231, 3C 84, 3C 213.1, plus 3C 273 (quasar located in the constellation Virgo) which you can see with amateur telescopes.

Question: When did you develop interest in Astronomy and what were your initial projects?

Ans: Well, my grandfather is an amateur astronomer, so I guess my first bit of astronomy was seeing Halley’s Comet through a telescope when I was 2 years old. But I never really considered a career in astronomy until I was studying physics for my bachelor’s degree. I decided to take a year off from school, to spend 6 months doing research for a professor, and 6 months working for a company, to decide if I wanted to go on to graduate school or get a job. My advisor at the time (David Axon) is an astronomer. He pointed me towards another astronomer at RIT (Chris O’Dea), and I spent 6 months working for him, on the survey of radio galaxies with Hubble. I decided I liked that so much I didn’t do the 6 months of working for a company, and applied to grad school in astronomy.

Question: currently working on AGN, what do you plan to do next? What after AGN, LIRGs?

Ans: My main focus right now is the LIRGs and the work with the GOALS team. But I am hoping to continue doing both AGN and LIRGs. There is some overlap between them (many AGNs are LIRGs). The most exciting thing recently is certainly the observations at the GMRT. It was a great trip and I also got great data. I think my project can make great use of it and I am hoping to be back again for more observations. But, I think there’s enough we don’t know to keep me busy for a lifetime.

ek tha Tiger


Ek Tha Tiger theatrical poster: YashRaj Films

यश-राज फिल्म्सने बर्‍याच नामवंत नायक, नायिकांना सोबत घेवून चित्रपट बनविले आणि त्यातील बरेच गाजलेसुध्दा. गेल्या चार दशकांमधे यश-राज फिल्म्सने कित्येक नवीन कलाकारांना आपल्या बॅनरमुळे नावारुपास आणले, जे आधीच मोठे स्टार होते, त्यांच्या ’स्टारडम’मधे अजुन भर घातली. बॉलीवुडचा प्रसिध्द अभिनेता सलमान खान याने पहिल्यांदा यश-राज बरोबर ’एक था टायगर’ या चित्रपटात काम केले आहे. सलमानने गेले काही चित्रपट अक्षरश: स्वत:च्या जीवावर यशस्वी करुन दखवले आहेत, पण यावेळेस मात्र असे काही घडले नाही.

शेणॉय (गिरीश कर्नाड – मी पहिल्यांदा यांचे काम पाहीले.) हे RAW मधे ऑफिसर असतात आणि त्यांचा आवडता माणुस टायगर (सलमान खान) हा भारताचा गुप्तहेर असतो. देशा-विदेशात कामगिरीसाठी शेणॉय टायगरला पाठवत असतात. निर्णय घेताना बुध्दीचा वापर करावा, हृदयाचा नाही (हे प्रत्येक चित्रपटांत असते) अशी शिकवण शेणॉयनी गुप्तहेरांना दिलेली असते. एके दिवशी शेणॉय टायगरला सांगतात की त्यांनी कामाच्या जवाबदारीमुळे प्रेमाला तिलांजली दिली. त्या काही प्रसंगात कळते कि टायगर एकटा रहात असतो. परदेशात जिथे जिथे कामगिरीवर जाईल तिथे हणामारी करुन शत्रुला जिवानिशी मारुन टाकत असतो. (इथे बाष्कळ अ‍ॅक्शन सीन बघायला मिळतात.) घरी आला कि, त्याच्या आजुबाजुला रहणार्‍या सगळ्या महिला त्याच्यावर लट्टु असतात. (इथे थोडेफार हसायला मिळते.)

आयर्लंडच्या एका महाविद्यालयात एक निवृत्त भारतीय शास्त्रज्ञ (रोशन सेठ – भारत एक खोज मधले!) काम करत असतात. त्यांच्याकडुन क्षेपणास्त्रांची माहिती चोरीला (कि विक्रीला यात मला confusion आहे.) जाणार असल्याची माहिती मिळाल्यावर टायगर तिथे जातो. शास्त्रज्ञच्या घरी काम करणार्‍या झोयाशी (कॅटरीना) ओळख झाल्यावर सलमान डायरेक्ट तिच्या प्रेमात पडतो! टायगरचा साथीदार गोपी (रणवीर शोरे) त्याला वारंवार कामात लक्ष दे असे सांगत असतो. इथे काही विनोदी प्रसंग आहेत. पण हसायला येता नाही कारण ऑलरेडी हे प्रसंग प्रोमो मधे रीलीज केलेत! (yes #Facepalm) प्रेमात एक-दोन गाणी येउन जातात. एका रोमॅंटीक सीन मधे टायगर झोयाला उल्का दाखवतो! (तेही चंद्र दिसत असताना! हा “विनोद” खगोल-अभ्यासकांना नक्की आवडेल :D )

मध्यंतरापर्यंत गोष्ट थोडीतरी चांगली आहे, पण नंतर ’कायच्या काय’ होवुन जाते. झोया पाकीस्तानच्या ISI ची एजंट असते. ती गुप्त संदेश पाठवुन टायगरला इस्तंबुल येथे होणार्‍या आंतराष्ट्रीय बैठकीस बोलावुन घेते. तिथे ते एकमेकांना आपल्या प्रेमाची कबुली देतात पण समाज आणि RAW, ISI मान्यता देणार नाही म्हणुन कोणालाही न सांगता तिथुन पळुन जातात. मग शेणॉय आणि ISI ची लोक त्यांचा पाठलाग करु लागतात. नायक-नायिकेची जोडी देशाटन करत फिरते आणि सिनेमा संपतो. like ” and they lived happily ever after” (होय, खरच संपतो एकदाचा!)

शेवटी शेवटी एका पाठोपाठ एक Action प्रसंग येतात. विनोदाला जेवढे हसु येत नाही तेवढे serious action scence ला हसु येते. काही गोष्टी खुप unrealistic आहेत झोया आणि टायगर प्रत्येकी ४-५ गुडांना/पोलिसांना बेदम मारतात. हणामारी करताना एका इमारतीवरुन दुसर्‍या इमारतीवर उड्या मारत फिरतात. भारतातल्या गोपीला जसे काही परदेशातले रस्ते माहित असतात म्हणुन तो कार चालवतो. झोयाला विमान उडवता येत असते. टायगरला गोळी लागलेली असताना तो बाईक चालवत उडणारे विमान पकडतो! (this one is epic #Fail) चित्रपटातले बरेच प्रसंग, डायलॉग अक्षरश: predictable आहेत. e.g. (डायलॉग – जिंदा या मुर्दा । प्रसंग – टायगर झोयाला गोळी मारत नाही, शेणॉय टायगरला हृदयापासुन शुभेच्छा देतात आणि इतर अनेक.)

शेवट वाईट केला आहे. सलमानची विशेष काहीच जादु नाही. कॅटरीनाची हिंदी जरी त्रास देत नसली तरी अभिनय ठिकठाकच आहे. रणवीर आणि कर्नाड हे मस्त अभिनेते आहेत.  गाणी विनाकारण येतात. युरेशीयातील आणि इतर काही ठिकाणी  चित्रीकरण झाल्यामुळे लोकेशन्स छान आहेत. (Surprise) सध्द्या सारखे वाजणारे माशाल्ला हे गाणे चित्रपटात नाहीचे. एकुणच कबीर खान दिग्दर्शीत ’एक था टायगर’ जाम बोर आहे. तरी सुध्दा ७५ कोटी खर्च करुन बनविलेल्या या सिनेमाने पहिल्याच दिवशी ३१.२५ कोटी (विकीपेडियाची माहिती) कमावले आहेत!!!

नवीन परग्रहाचा शोध

नासाच्या स्पिट्झर अवकाश दुर्बीणीचा वापर करून खगोलशास्त्रज्ञांनी एका नवीन ग्रहाचा शोध लावल्याचे मानले जात आहे. परग्रह म्हणजे आपला सूर्याव्यतिरीक्त इतर तार्‍याभोवती फिरणारा ग्रह. UCF-1.01 असे नाव देण्यात आलेला हा परग्रह आपल्या सूर्यमालेपासून ३३ प्रकाशवर्षे दूर असून आणि याचा आकार पृथ्वीच्या दोन तृतीयांश आहे. विषेश म्हणजे हा पृथ्वीपेक्षा लहान असलेला सर्वात जवळचा ग्रह असण्याची शक्यता वर्तवली आहे.

केवीन स्टिवेनस्टन यांच्या नेतृत्वाखाली लिहिलेल्या शोधनिबंधास अ‍ॅस्ट्रोफिजीकल जर्नलने मान्यता दिली आहे. “प्रचंड उष्ण आणि खुप जवळ असलेल्या या ग्रहाची आम्हाला चांगली निरीक्षणे मिळाली. अशा लहान आणि जवळच्या ग्रहांचा शोध लावल्याने भविष्यात आपलल्या त्यांच्या वैशिष्टयांची माहिती करुन घेता येइल.” असे सेंट्रल फ्लोरीडा विद्यापिठाशी संलग्नीत केवीन स्टिवेनस्टन म्हणाले.

अवकाशातील तारे, आकाशगगांनी उत्सर्जीत केलेल्या ३ ते १८० मायक्रोमीटर मधील इंफ्रारेड किरणांचा अभ्यास करण्यासाठी स्पिट्झर दुर्बीणीचा वापर केला जातो. पृथ्वीप्रमाणेच हि दुर्बिण आवकाशात सूर्याभोवती फिरते ( हेलीओसेंट्रिक कक्षा ). या दुर्बिणीचा उपयोग आधी लागलेल्या परग्रहांवर संशोधन करण्यासाठी स्टिवेनस्टन आणि त्यांचे सहकारी (red-dwarf) M dwarfs श्रेणीतील GJ 436 या तार्‍याभोवती फिरणार्‍या GJ 436b या नेपच्युन एवढ्या परग्रहाचा अभ्यास करीत होते. त्यावेळेस तार्‍याच्या इंफ्रारेड किरणांची प्रकाशमानता कमी-जास्त होण्याच्या नोंदी मिळाल्या. याचे कारण GJ 436b हा ग्रह नव्हता. प्रकाशातील फरक हा नियमित असल्याने तेथे इतर ग्रह असल्याची शक्यता वर्तवण्यात आली. UCF-1.01 आणि UCF-1.02 असे तेथील दोन ग्रहांना नावे देण्यात आली असून या शोधास पुष्टी मिळाल्यास त्यांना अनुक्रमे GJ 436c and GJ 436d अशी नावे देण्यात येइल. तरी यातील UCF-1.02 ग्रहाची पुरेशी माहिती शास्त्रज्ञांना अजुन मिळालेली नाही.

तार्‍याभोवती ग्रहाच्या परिभ्रमणामुळे निरिक्षकाला तार्‍याच्या प्रकाशमानतेत नियमित कमी-जास्तपणा जाणवतो. यास ग्रहणाचा एक प्रकार म्हणजे अधिक्रमण असे म्हणतात. नवीन ग्रहांचा शोध अशा अधिक्रमणांच्या निरिक्षांणांतून मिळालेल्या माहितीमुळे लागतो. अधिक्रमणाला लागणारा वेळ, प्रकाशाचे कमी झालेले प्रमाण यावरुन ग्रहाची प्राथमिक माहिती काढता येते, जसे की आकारमान, कक्षा. जर ग्रह आकारने लहान असेल आणि तार्‍याच्य जवळून परिभ्रमण करीत असेल, तर निरिक्षणे मिळणे फार जिकरीचे होते. नासाचा केप्लर मिशन हा उपक्रम परग्रहांचा शोध लावण्यासाठी प्रसिद्ध आहे. केप्लर अवकाश दुर्बीणीसुधा अधिक्रमणांचीच निरिक्षणे घेते. या उपक्रमात १८०० तार्‍यांची गणना केली आहे कि ज्यांना उपग्रह आहेत आणि यापैकी फक्त ३ तार्‍यांच्या ग्रहांचा  पृथ्वीच्या आकारमानाशी साधर्म्य आहे.

UCF-1.01 या उपग्रहाचा व्यास ८४०० कि.मी. आहे तर तेथील तापमान सुमारे ६०० अंश सेल्सिअस इतके प्रचंड आहे. हा ग्रह मुख्य तार्‍याच्या इतक्या जवळून फिरतो की त्याची एक फेरी पुर्ण होण्यास लागणारा वेळ म्हणजे परिभ्रमण काळ १.४ दिवस (पृथ्वीचा दिवस) इतका आहे.  उष्णतेमुळे भाजुन निघालेल्या या लहान ग्रहावर कधी काळी जर वतावरण असेल तर ते एव्हाना नक्कीच नष्ट झाले असणार आहे. या ग्रहांच्या शोधाची पुष्टी करण्यासठी त्यांची घनता मोजणे आवश्यक आहे परंतु अतिसंवेदनशील साधनांचा वापर करुनही मोजणी करणे सध्या अशक्य आहे कारण त्याची घनता फार कमी – संभवतः पृथ्वीच्या एक तृतीयांश आहे.

ग्रहावर जीव असण्याची शक्यता ही त्याच्या आणि तार्‍याच्या अंतरवर अवलंबुन असते. तार्‍यापासुन काही ठरावीक अंतरच्या क्षेत्राला habitable zone म्हणतात. ग्रह या zone असला तरच त्यावर जीवसृष्टी तयार होण्यास पुरक वातावरण, तापमान आणि पाणी असण्याची संभावना असते.

आपला सुर्य G-type तारा आहे आणि पृथ्वी habitable zone मधे आहे. GJ 436 हा तारा M dwarfs या श्रेणीतील आहे. या तार्‍यांची घनता सुर्याच्या घनते पेक्षा ८ टक्के ते ५० ट्क्के इतकी असते. अशा प्रकारचे तारे फार अंधुक असतात, साध्या डोळ्यांना न दिसणारे आणि आपल्या आकाशगंगेत त्यांची व्याप्ती ७० टक्के आहे. परजीवांच्या संशोधनाचा विचार करता अशा तार्‍याचा अभ्यास तुलनेने कमी केला जातो कारण यांचा habitable zone तुलनेने फ़ार अरुद असतो. हा zone तार्‍याच्या फ़ार जवळ असल्या कारण्याने धोकादायक radiation चा प्रश्न असतो.

आतापर्यंत habitable zone मधे असलेले क्त ५४ ग्रह सापड्ले आहेत.

 Paper Publication http://arxiv.org/abs/1207.4245

News release http://www.spitzer.caltech.edu/news/1441-ssc2012-11-Spitzer-Finds-Possible-Exoplanet-Smaller-than-Earth

M dwarf the search for life is on. Interview


Transit of Venus

And now it’s about less than an hour to the start of that rare celestial event. Only 6 transits of Venus are observed so far. And today whoever is able to record any kind of observation, will be making the history!

Now it’s well known, that this is the second and last transit of Venus in 21st century.

The history tells us that in the 17th and 18th century real astronomical observations started on the basis of mathematics. (Still mystery for me how did they make visual observations and math? Well, I shouldn’t get into it now.) Johaness Kepler first predicted the years of Venus transits as 1631, 1761. Later he was corrected and the first time human being observed this phenomenon on 4th December 1639. In next centuries transits were observed regularly. Till 19th century many legendaries were marked in the history for their efforts of observing events. Among them two touched me – Captain James Cook, FRS. Other one is French astronomer Guillaume Le Gentil who  spent eight years travelling in an attempt to observe either of two transits in 18th century but was not successful.

In earlier observations, scientists came up with their calculations of distances between the earth and the sun. In subsequent events results were corrected and refined. In modern era 2004 most powerful techniques answered the black-drop effect as optical illusion. Also principle of this phenomenon is used to find the planets rotating around the stars far away from us in the distant galaxies.

I see significant change between last and this transit.

Internet in 2004 was not that penetrated as of now. I have been reading about the Transit of Venus from past several weeks on the internet, whereas during last event the print media was dominating source for the information. Social networking sites and outreach programs arranged by various research institutes, amateurs and of course TV, print media have given needed glamour to this event like never before. So this time news updates from top astronomical organizations spread across the globe now are easily available. Within few minutes the science behind it can be understood, videos are playing important role in outreach programs. Details of viewing the event for every corner on earth are readily available.

In India outreach activities of amateurs and research institutes in spreading awareness and giving away basic knowledge are appreciable. Use of regional language makes it easier convey the message. Many reputed observatories in India are going to webcast the live event! But we still lag behind westerns countries in publishing study materials to encourage the people to work on math and intermediate level science.

Telescopes are now available in programs open for public in most of the cities. Digital equipments such as cameras and GPS are going to be crucial instruments in recording observations which are very common in general public. Educated individuals have knowledge and equipments as well, so today’s event is going to be remarkable.

High-tech Observations

Press release ESA – Venus Express is in orbit around the planet Venus, it will not notice any difference while the transit is being observed from Earth. But the spacecraft will be watching the Sun setting through the atmosphere of Venus, and its data will be compared to measurements made at the Earth at the same time. Hinode will be watching the transit in visible, X-ray, and ultraviolet wavelengths to study phenomena such as the ’black drop effect’ – the small black teardrop shape that appears to connect Venus to the limb of the Sun just after it has fully entered the solar disc and again later, when it begins to leave the disc.

Hubble Space Telescope press release – astronomers are planning to point the telescope at Earth’s moon, using it as a mirror to capture reflected sunlight and isolate the small fraction of the light that passes through Venus’s atmosphere. Imprinted on that small amount of light are the fingerprints of the planet’s atmospheric makeup.

Most interesting of all, flight engineer aboard Don Pettit is going to photograph the transit from ISS! As reported by NASA Science, Don carried the solar filter to ISS when he took off from the earth in Dec11. Don will be removing the non-optical quality, internal protective window panes known as ‘scratch panes,’ which really make crisp, sharp, and clear images impossible. Pettit describes the camera system: “I’ll be using a high-end Nikon D2Xs camera and an 800mm lens with a full-aperture white light solar filter.”


1882, quote by William Harkness of the U.S. Naval Observatory (S&T, Feb. 1995) “There will be no other [transit of Venus] till the twenty-first century of our era has dawned upon the earth, and the June flowers are blooming in 2004. When the last transit occurred the intellectual world was awakening from the slumber of ages, and that wondrous scientific activity which has led to our present advanced knowledge was just beginning. What will be the state of science when the next transit season arrives God only knows.”

Thick Clouds over Pune. Bad luck. Not sure if I could even get glimpse of the sun. Its raining. I missed taking photographs :(

So called Pandit astrologer on Aaj Tak TV channel was relating FDI, crime with this celestial event. :(

Transit of Venus 2012: Muana Kea, Hawaii

Solar Dynamics Observatory

Credit: Solar Dynamics Observatory

Be prepared on the evening of 9th may, 2016 for Transit of Mercury. Visible from Pune!

Marsha – The Spacewoman

Veteran Astronaut Marsha Ivins

Marsha Ivins at IUCAA Pune

Space enthusiasts are always curious about the life of astronauts, international space station (ISS) and the space shuttles. I felt lucky by attending public talk “55 Days in Space: The Story of an American Astronaut”arranged by IUCAA, Pune, in collaboration with the American Centre, Mumbai. Speaker was veteran astronaut Marsha Ivins, talked about her 36 years of experience in the field of aerospace, working at NASA’s Johnson space station. She travelled to space using space shuttles like Columbia, Atlantis to carry out ambitious work like satellite deployment, experimenting with microgravity, docking with Russian space station Mir and building ISS. During 1990 to 2001 she flew five times and has logged over 1318 hours in space! (Whereas on Wikipedia page its 55d 21h 48m)

Ms. Ivins started her talk with the history of human space flights.

I summarize it in points.

  • US started with Mercury and Gemini in 60s, followed by numerous moon missions.
  • Then NASA started space shuttle program which took US at different level in space race.
  • In each slide Marsha presented breathtaking photographs and videos showing the internal structure of ISS and how the earth looks from the space.
  • US send packet food which contain no air and water contents whereas Russia send canned food. Peanut butter and honey is consumed largely. Salt and pepper are also in liquid form. When cargo vehicle reaches ISS, astronauts get fresh vegetables. It was funny to see how astronauts enjoy playing with food and juices.
  • All trash is collected and packed, sent back to the earth and there no way to throw it out of ISS.
  • While working astronauts on board need to fix themselves to the surface of ISS, so everywhere straps are provided on the floor and walls as well. Velcro tapes are widely used to avoid things from floating.
  • Prolong living in no gravity, human muscles get weak, there might be loss of bone mass. So astronauts have to exercise daily for 2 hours. There are various ‘special’ machines on board like weightlifting, treadmill.
  • Most interestingly, astronaut bath with Ball of water. Yes, ball of water! They first clean the body with ball of water then apply soap and again use ball of water to clean.
  • They use toothpaste which can be swallowed. Now there is special machine used to haircut. There are chambers to sleep or they use sleeping bags which has facility to support the neck.
  • Toilet on board is designed by Russia is being used since last 30 years!
  • Astronauts can carry their own musical instruments, ipods, and books to ISS. They have facility of emails, video conferencing, and telephone. They can contact with family anytime they want.
  • As ISS rotates around the earth 15times with speed of 28000km/hr they don’t have day/night like earth instead they follow schedule based on 24hours.

One thing Ms. Ivins told touched me. She stated that when earth is viewed from space, countries do not have borders like we see on the map. It is one whole beautiful planet. Then she showed some photographs of India and Mumbai taken from ISS!

Marsha Ivins experiencing weightlessness during STS-98. Credit : Wikipedia

Ms. Ivins answered many questions from audience. She explained pros and cons of robots in space flights over man. Sixty-one years old Marsha also added “Six months of mars rovers did work which humans could have finished in 10 minutes. Human space flights will surely be efficient but too much risky and expensive”. Life in space is never boring; one has to be expert in multitasking and alert every time. In last few minutes she talked about the use of space suit during spacewalk, electricity generation on ISS, health issues when astronauts come back on the earth, experiments  on ‘crystal protein growth’, combustion etc. she also added that astronauts are operators, they trained by original researchers to do such experiments.

Talking about the future Ms. Ivins mentioned upcoming commercial projects. She said, “We should go back to the moon and build a base there, start developing/repairing technological facility. Then we can go to Mars which is 3 years long mission and we have got to learn how to take care of ourselves without coming back to home. If we develop rockets which are faster than today’s then only we can explore other planets in our solar system. Today’s technology won’t take man that far. Beyond our solar system is Milkyway and other various galaxies”.

Media also covered Marsha’s visit to India. Couple of local newspapers got ‘exclusive’ interview! In that she talked little bit about her personal life and contribution of women in space exploration, India’s potential of space programs, space tourism, political issues and lot more.

For India it is crucial time to think, as manned mission is already setback. Fix the political issues and come up with new solution for betterment of citizens of India.

space shuttle program

स्पेस शटल प्रोग्राम

मानवाला आकाशाचे आकर्षण फार पूर्वीपासून आहे. गेल्या अनेक शतकांपासून आकाशात दिसणार्‍या, उडणर्‍या गोष्टींची निरीक्षणे मानवाने केली. त्यातील सर्वात आकर्षक गोष्ट म्हणजे आकाशात उडणे. १९ व्या शतकात विविध साधनांच्या सहाय्याने माणूस उडू लागला. या पुढचे आकर्षण म्हणजे आकशात वास्तव्य. माणसाची अवकाशात रहाण्याची सोय एका मानवनिर्मित उपग्रहवर करण्याचा खटाटोप ५० वर्षापूर्वी झाली.

"इंटरनॅशल स्पेस स्टेशन"ला (डॉक) जोडलेले इंडेव्हर यान

“इंटरनॅशल स्पेस स्टेशन”ला (डॉक) जोडलेले इंडेव्हर यान

तत्कालीन सोविअत युनिअनने गुप्त सैनिकी प्रकाल्पने यास सरुवत झाली. “अल्माज़” नावाचा हा गुप्त प्रकल्प पुढे “सेलूट” (१९७१ ते १०८२) नावाच्या स्पेस स्टेशन प्रकल्पाचा भाग झाला. रशियाने त्यानंतर काही वर्षात मीर स्पेस स्टेशन प्रकल्प चालू केला. इकडे अमेरिकेने सुधा त्याच काळात स्कायलॅब स्पेस स्टेशनचे काम सुरु केले. यानंतर अमेरिकेने इतर १५ देशांच्या सहकर्याने सर्वात महत्वकंशी इंटरनॅशल स्पेस स्टेशन (ISS) अवकाशात बंधण्यास सुरुवात केली. यात नासा, रशियन फेडेरल स्पेस एजंसी, जापानीज़ स्पेस एक्स्प्लोराशन एजंसी, यूरोपियन स्पेस एजंसी, कनाडियन स्पेस एजंसी यांचा सहभाग आहे. ISS सुमारे ३३० किमी ते ४१० किमी उंचीवारून पृथ्वीभोवती एका दिवसात १५.७ वेळा प्रदक्षिणा मारत आहे. मानवाला अंतराळत कसे रहता येईल याचे उत्तर शोधणे हे स्पेस स्टेशनच्या प्रमुख उद्दिष्टांपैकी आहे. यासाठी ISS वर जीवशास्त्र, मानवी जीवशास्त्र, भोतिकशास्त्र, खगोलशास्त्र, हवामानशस्त्र, पृथ्वीचा भुगोल अशा वेगवेगळ्या विषयात संशोधन केले जाते.

ISS ला लागणारे साहित्य आणि अंतराळवीर यांची ने-आण करण्यासाठी रशियाकडे सोयुज़, प्रोग्रेस, ऑटोमेटेड ट्रान्सफर वेहिकल, H -II ट्रान्सफर वेहिकल आहेत. तर अमेरिकन सरकारने नासाचा स्पेस शटल प्रोग्राम १९८१ साली हाती घेतला. ३० वर्षे चाललेल्या या प्रकल्पचे official नाव ’स्पेस ट्रांसपोर्ट सिस्टम’ (STS) असे होते. जुलै २०११ पर्यन्त १३५ स्वार्‍या आखल्या गेल्या. सॉलीड रॉकेट बुस्टर, एक्स्ट्रा टँक आणि ऑर्बिटर वेहिकल हे स्पेस शटलचे प्रमुख भाग असतात. यातील ऑर्बिटर वेहिकल महत्वाचा आणि परत परत वापरता येणारा भाग असतो. रॉकेट, स्पेसक्राफ्ट, एअरक्राफ्ट यांच्या मिश्रणातून ऑर्बिटरची बांधणी केली गेली. नासाने अनुक्रमे एंटरप्राइज, कोलंबिया, चॅलेंजर, डिस्कवरी, अटलांटिस, इंडेव्हर अशा सहा ऑर्बिटर बांधले त्यापैकी एंटरप्राइजला सुरुवतीच्या काही परिक्षणानंतर ऑक्टोबर १९७७ सली निवृत्त केले गेले.


त्यामुळे खर्‍या अर्थाने पहिले उड्डाण STS-१ कोलंबियाने १२ एप्रिल १९८१ रोजी केले. स्पेसलॅब, मायक्रोग्रॅव्हिटी या प्रयोगांमधे कोलंबियाचा सहभाग होता. चंद्रा नावच्या क्ष-किरण दुर्बिणीला अवकाशात सोडणे आणि हबल दुर्बीणीच्या दुरुस्ती मोहेमेसाठी या ऑर्बिटरचा वापर केला गेला. एकूण २७ मोहिमा फत्ते झाल्यानंतर २८वी मोहीम (STS-१०७) पूर्ण करून कोलंबिया १ फेब्रुवारी २००३ ला पृथ्वीवर परतणार होते, पण दुर्दैवाने सात अंतरळवीरांसह दुर्घटनाग्रस्त होवून नष्ट झाले.

चॅलेंजर यानाचा वापर एप्रिल १९८३ साली (STS-६) मोहेमेमधे करण्यात आला. स्पेस शटल प्रोग्रॅममधे पहिल्यांदा ’स्पेसवॉक’ याचवेळेस केला गेला. स्पेसलॅबचे बांधकाम, दूरसंचार उपग्रह सोड्ण्याचे काम या यानाने केले. काही महिला अंतरळवीरांच्या सहभागाने चॅलेंजरच्या मोहीमा उल्लेखनीय ठरल्या. अखेरीस दहव्या मोहिमेच्या वेळेस २८ जानेवारी १९८६ रोजी (STS-51-L) शटलच्या उड्डाणानंतर १ मिनीट १३ सेकंदात अपघात होवून सात अंतरळवीर मृत्युमुखी पडले.

ऑगस्ट १९८४ मधे डिस्कवरी यान (STS-41-D)  पहिल्यांदा अवकाशात झेपावले. यानाची तिसरी मोहीम ही चॅलेंजरच्या अपघातानंतर असल्यामुळे महत्त्वाची आणि यशस्वी ठरली. २७ वर्षांच्या कारकिर्दीत या यानाने ३९ मोहीमा फत्ते केल्या, सर्वांत जास्त म्हणजे एकूण ३६५ दिवस अवकाशात घालवले. तेरा वेळा ISS ला अवकाशात जोडले गेले. सर्वात वयस्कर अंतरळवीर जॉन ग्लेन हे वयाच्या ७७ व्या वर्षी डिस्कवरीने प्रवास केला. हबल अंतराळ दुर्बिणीला पृथ्वीभोवती कक्षेत स्थिरवण्याचे काम डिस्कवरीने केले.

अटलांटिस १९८५ साली (STS-51-J) या मोहिमेअंतर्गत अमेरिकेच्या संरक्षण, दूरसंचार उपग्रह अवकाशात सोडण्यात आले. दुसर्‍या ग्रहांवर जाणार्‍या Probes साठी याचा वापर करण्यात आला. ISS च्या बांधणीचे बरेच काम या यानाने केले. अटलांटिसचे शेवटचे उड्डाण लक्षात रहण्यासारखे आहे. नासाच्या स्पेस शटल कार्यक्रमची सांगता (STS-१३५) २१ जुलै २०११ रोजी केनेडी स्पेस सेंटर, फ्लोरीडा येथे झाली. अटलांटिसने पृथ्वीभोवती ४,८४८ वेळा घिराट्या घातल्या आणि यासठी अंतरळात ३०६ दिवस रहून एकूण 203,000,000 किमी प्रवास केला.

इंडेव्हर हे शेवटचे ऑर्बिटर वेहिकल चॅलेंजर यानाचा अभाव भरून काढण्यासाठी वापरले गेले. या यानाचे नाव हे अमेरीकेतील विद्यार्थ्यांनी सुचविले. इंडेव्हर हे नाव कॅ. जेम्स कूक यांच्या जहाजचे होते. कॅ. कूक यंनी १७६९ साली शुक्राचे अधिक्रमण पाहण्यास इंडेव्हर जहाजाने मोठ प्रवास केला होता. स्पेस शटल कार्यक्रमची शेवटुन दुसरी मोहीम (STS-134) १ जुन २०११ रोजी संपली आणि ये यान निवृत्त झले. अटलांटिस प्रमाणेच हबल अंतराळ दुर्बिणीची दुरुस्ती, स्पेस्लॅबचे प्रयोग, मीर स्पेस स्टेशनचे आणि ISS च्या बांधणीचे काम यशस्वीरीत्या पार पाडले. इंडेव्हर अवकाशात एकूण २९९ दिवस  होते. सर्व यानांपैकी मोठी मोहीम इंडेव्हरने केली. – १६ दिवस, १५ तास, ८ मिनीट, ४८ सेकंद..!


निवृत्त झल्यानंतर

एका नंतर एक यान निवृत्त झाल्यानंतर, यानांचे काही भाग सुटे करुन काही संस्थाना देण्यात येतील तर कही संग्रहालयात ठेवण्यात येतील.

उष्णतारोधक विटा – एका यानाला सधारण ७००० विटा वापरण्यात आल्या होत्या. नासाने शैक्षणिक संस्थांना अशा विटा संग्रहासाठी दिल्या. एका विटेची किंमत २३.४० अमेरिकन डॉलर एवढी होती.

मुख्य इंजीन – स्पेस शटल प्रोग्रॅमसठी RS25/26 नावाचे एकूण ४२ इंजीन वापरण्यात आले. यापैकी ३ इंजीन ’हेवी लिफ्ट वेहिकल’ प्रोजेक्टसाठी देण्यात येतील.

यानाचा महत्त्वचा भाग म्हणजे रोबोटीक हात. कॅनडार्म नावाचा हा भाग ५० फुट लांब आहे. इंडेव्हर यानाचा हा हात काढुन कॅनडा स्पेस सेंटरच्या मुख्यालयात प्रदर्शनास ठेवण्यात येईल.

बोईंग-७४७ विमानाने डिस्कवरी यानास संग्रहालयापर्यंत नेले!

बोईंग-७४७ विमानाने डिस्कवरी यानास संग्रहालयापर्यंत नेले!

 एप्रिल २०१२ हा महीना डिस्कवरी, एंटरप्राइज यानांच्या बातम्यांमुळे गाजला. कारण १९ एप्रिलला या यानाला कायमचे प्रदर्शनासाठी स्मिथसोनियन इन्स्टीट्युशनच्या व्हर्जीनिया येथील Steven F. Udvar-Hazy Center च्या नॅशनल सी – स्पेस संग्रहालयात आणण्यात आले. बोइंग कंपनीच्या ७४७ जेटलायनर विमानाला नासाने खास बदल करुन ऑर्बिटर वेहिकल वाहून नेण्यास तयार केले. ७४७ जेटलायनरच्या पाठीवर डिस्कवरी ऑर्बिटर वेहिकल ठेवून हा ऐतिहासिक विमानप्रवास केला गेला.

२००३ पासुन येथे असलेल्या एंटरप्राइज यानाची रवनागी एप्रिल २०१२ च्या शेवटच्या आठवड्यात न्यु-यॉर्क येथील इंटरप्रीड सी-एअर-स्पेस संग्रहालयात होइल.

अटलांटिस यान हे केनेडी स्पेस सेंटरच्या, केप कर्निवल, फ्लोरीडा येथील विझीटर कॉम्प्लेक्समधेच कायम ठेवण्यात येईल.

तर इंडेव्हर यान लॉस एंजेलीस येथील कॅलीफोर्निया सायन्स सेंटरला ओक्टोबर २०१२ ला हलवण्यात येईल.